Hale, Flüorışıl ve Morötesi Işınlar Hakkında Kısa Bir Derleme

Hâle

Bazı sisli gecelerde gökyüzündeki ay’ı, başka gecelerde olduğu gibi tam net olarak göremeyiz. Çevresi ışıktan bir halkayla çevrilmiş gibidir. Böyle olunca birçok kimse yağmur yağacağını söyler. Ayın, bazı kereler de güneşin etrafını çepeçevre çeviren bu ışıktan halkaya hâle, ya da ayla denir. Hile, aslında ışık ışınlarının, sirüs adı verilen ve buz billürcuklarından meydana gelen bulut tabakalarından geçerken kırılmasından ileri gelir. Bu ışıklı halkalar sisli gecelerde sokak fenerlerinin ya da uzaklardaki ışıkların etrafında da görülür. Bazı kereler Manş denizinin üzerinden bile görülen Kutup KızıIlığını hâleyle karıştırmamak gerekir. Kutup kızıllığı, neon lambalarda olduğu gibi ışığın iyonlanmasından ileri gelir.

Flüorışıl

Bazı maddeler ve bazı gazlar elektrik akımıyla karşılaştıkları zaman ışık vermeye başlarlar. Bu gibi madde ve gazlara “flüorışıl” madde veya gaz denir. Flüoresan ampul adı verilen, ince uzun tüp şeklindeki ampuller hem aydınlatmada, hem de ışıklı reklâmcılıkta kullanılırlar.

İçindeki incecik telin akkor hâline gelmesiyle ışık veren bildiğimiz ampullerin ısınmasına karşılık flüoresan ampuller soğuktur. Çünkü bu çeşit ampuller bambaşka bir sistemle ışık verirler. Elektrik akımının etkisiyle meydana getirilen morötesi ışınlar, uzun bir tüp hâlindeki ampulün iç yüzünü kaplayan flüorışıl maddeyi ışık verir hâle getirir. Işıklı reklâmlar, içinde ya neon, argon, kripton, ksenon gibi tabiatta ender bulunan gazlar ya da ışığa değişik renkler verebilen bazı maddelerin buharları bulunan flüoresan ampullerle yapılır. Böylece mavi, yeşil, kırmızı, sarı, mor gibi çok çeşitli renkli ışıklar elde edilir.

Morötesi Işınlar

Güneş ışığı, yazları cildimizin yanıp kararmasını sağlayan morötesi ışınlar bakımından zengindir. Morötesi ışınlar veren özel lambalarla da, güneşin altında uzanmadan evlerimizde rahatça yanabiliriz. Fakat bu çeşit yanıkların tehlikeli olduğunu unutmamak gerekir. Morötesi ısınların derimizin rengini veren maddelerin üzerindeki etkisiyle güneş banyosu ya da ski yapanların ciltleri yanıp koyulaşır. Derimizin bu kararması da aslında morötesi ışınlara karşı korunmak içindir. Morötesi ışınlar, hele cildi çok hassas olanlarda tehlikeli yanıklara sebep olabilir. Ama öte yandan bu ışınlar, organizmanın D vitaminleri İmal etmesine yardımcı oldukları için de çok faydalıdırlar, zira kemiklerin ve dişlerin gelişmesinde D vitamini büyük rol oynar. Morötesi ışınlar, tıbbi bakımdan da iskelet sistemini kuvvetlendirip canlandırır.