Yelölçer, Alizeler ve Muson Rüzgarları Hakkında

Yelölçer

Fırıldak ya da yelkovan rüzgârın esiş yönünü gösterir. Yelölçer ise, rüzgârın etkisiyle dönerek rüzgârın hızını ya da kuvvetini Ölçen bir meteoroloji âletidir.

Hava alanlarında bir direğin ucunda bağlı, ucu delik uzunca torba, rüzgârın hızını ve esiş yönünü belirtir. Bu torba yere ne kadar paralelse rüzgâr o kadar hızlı esiyor demektir. Ama meteoroloji İstasyonlarında yelölçer ya da anemometre denilen bir âlet kullanılır. Rüzgârın etkisiyle dönen bu âletin mili, bir kadran üzerindeki göstergeyi harekete getirerek rüzgârın hızını gösterir. Rüzgârın hızı «saatte kilometre» birimiyle ifade edilir; en şiddetli rüzgârın Beaufort cetveline göre 12 kuvvette olduğu kabul edilmiştir. 7 kuvvette esen bir rüzgâr (saatte 30 mil ya da 55 kilometre) yelkenliler için tehlikeli olabilir.

Alizeler

Sıcak iklim kuşağı üzerinde, bütün yıl boyunca aynı yönde i düzenli olarak esen rüzgârlardır. Uçaklarla yelkenli gemiler, daha çabuk gitmek için bu rüzgârlardan yararlanılacak iklim kuşağı (tropikal bölge) bütün yıl boyunca yeryüzünün en sıcak yeridir. Ekvatoral güneşin etkisiyle ısınan hava yükselince, boşalan yer kuzeyden, ya da güneyden kayarak gelen daha serin bir havayla dolar. Dünyanın kendi ekseni etrafında dönmesi sebebiyle alizeler yönlerinden bir miktar kaymışlardır. Meselâ: Kuzey yarıküresindekiler kuzeydoğudan güneybatıya, güney yarıküresindekiler de güneydoğudan kuzeybatıya doğru eserler. Büyük uçaklar rotalarını, bu rüzgârların estiği bölgelerden geçecek şekilde düzenlerler ve süratlerinin böylece biraz daha artmasına sebep olur.

Muson Rüzgârları

Muson rüzgârları, yaz ve kış aylarında Asya’nın güneyinde ve doğusunda esen rüzgâra verilen addır. Kış boyunca kuzeyden eserek kuraklık getirir, fakat yazın gelmesiyle beraber yönünü değiştirir. Okyanus’tan karalara doğru eserek yağmur, bolluk ve bereket getirir.

Muson rüzgârları, Hindistan ve Çin gibi Güney Asya ülkelerine has bir rüzgârdır. Orta Asya’nın şiddetli soğukları, yüksek basınç alanları meydana getirerek kış boyunca karalardan denize doğru esen rüzgârlara neden olurlar. Bunun sonucu olarak da kuraklık başlar, toprak çatlar, bitkiler kurur, hayvanlar kırılır. Ama yaz gelip de havalar ısınmaya başlayınca denizlerden karalara doğru, yâni Hint Okyanusu’ndan Hindistan’a; Büyük Okyanus’tan da Çin’in güney kıyılarına doğru esmeye başlar. Yaz başında esmeye başlayan bu rüzgârlar bu ülkelere bol yağmur getirirler.